Referentienota · Juridische begrippen en terminologie
Toezicht is geen schadevergoeding: toezichtsverplichtingen en burgerrechtelijke aansprakelijkheid
Waarom een tekortkoming in het toezicht een individu niet automatisch een recht op schadevergoeding verleent — en waarom de vraag niettemin een juridische blijft.
- Gepubliceerd:
- Laatst herzien:
§ 1Toezicht in het algemeen belang
Financiële toezichthoudende autoriteiten handelen op grond van wettelijke opdrachten die doelstellingen van algemeen belang nastreven, zoals financiële stabiliteit, marktintegriteit en de bescherming van cliënten als groep. Hun bevoegdheden en verplichtingen worden bepaald door Europese instrumenten — waaronder Verordening (EU) nr. 1024/2013 van de Raad voor de toezichtstaken van de Europese Centrale Bank en de Verordeningen (EU) nr. 1093/2010 en nr. 1095/2010 voor de EBA en ESMA — en door het nationale recht.
§ 2Geen automatisch individueel recht
In zaak C-222/02, Peter Paul e.a. (arrest van 12 oktober 2004), heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie geoordeeld dat Richtlijn 94/19/EG inzake de depositogarantiestelsels, mits de daarin voorgeschreven vergoeding van de deposanten is verzekerd, zich niet verzet tegen een nationale regeling volgens welke de toezichthoudende autoriteit uitsluitend in het algemeen belang handelt, zodat particulieren geen vergoeding kunnen vorderen van schade wegens gebrekkig toezicht. Het Hof oordeelde hetzelfde voor de toen geldende bankcoördinatierichtlijnen (Richtlijnen 77/780/EEG, 89/299/EEG en 89/646/EEG). Het Hof redeneerde dat die richtlijnen de deposanten geen recht verleenden op het nemen van toezichtsmaatregelen in hun belang door de bevoegde autoriteiten.
Het arrest heeft duidelijke grenzen. Het betrof specifieke richtlijnen die sindsdien zijn vervangen; het steunde mede op het bestaan van de vergoeding door het depositogarantiestelsel; en het betrof de aansprakelijkheid van de toezichthoudende autoriteit, niet die van een bank jegens haar cliënt. Het stelt niet vast dat het Unierecht elke vordering tegen een toezichthouder uitsluit, noch dat het nationale recht niet in dergelijke vorderingen mag voorzien. Het illustreert niettemin een algemeen onderscheid: een toezichtsregel kan bestaan zonder een individueel recht op schadevergoeding te doen ontstaan.
§ 3Twee afzonderlijke vragen
De aansprakelijkheid van een onder toezicht staande instelling jegens haar cliënt en de aansprakelijkheid van een toezichthoudende autoriteit zijn afzonderlijke vragen, die door verschillende regels worden beheerst. Een schending van een toezichtsvereiste kan relevant bewijs vormen in een burgerrechtelijke vordering tegen een instelling, maar toont op zich geen aansprakelijkheid aan: fout, vergoedbare schade en oorzakelijk verband moeten nog steeds worden aangetoond volgens het toepasselijke recht.
Vorderingen tegen toezichthoudende autoriteiten zijn onderworpen aan de specifieke regels van het betrokken rechtsstelsel. In België bepaalt bijvoorbeeld artikel 68 van de wet van 2 augustus 2002 betreffende het toezicht op de financiële sector en de financiële diensten dat de FSMA uitsluitend in het algemeen belang handelt en dat zij geen burgerrechtelijke aansprakelijkheid draagt voor haar beslissingen, handelingen of gedragingen in de uitoefening van haar wettelijke opdrachten, behalve in geval van bedrog (dol) of zware fout (faute lourde); een vergelijkbare regel geldt voor de Nationale Bank van België. De verenigbaarheid van dergelijke beperkingen met het Unierecht, wanneer een door het Unierecht verleend recht op het spel staat, wordt in de rechtsleer besproken en moet geval per geval worden beoordeeld. De aansprakelijkheid van de Europese autoriteiten zelf wordt beheerst door het Unierecht (artikel 340 VWEU voor de ECB; artikel 69 van de EBA- en ESMA-verordeningen).
Bronnen en referenties
- [1]CJEU, Case C-222/02, Peter Paul and Others v Bundesrepublik Deutschland, judgment of 12 October 2004 (Full Court) — EUR-Lex text(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
- [2]Council Regulation (EU) No 1024/2013 (SSM Regulation)(opent in een nieuw venster)EU-recht
- [3]Regulation (EU) No 1093/2010 (EBA Regulation)(opent in een nieuw venster)EU-recht
- [4]Regulation (EU) No 1095/2010 (ESMA Regulation)(opent in een nieuw venster)EU-recht
- [5]Belgium — Law of 2 August 2002 on the supervision of the financial sector and on financial services, Article 68(opent in een nieuw venster)Nationaal recht
Deze inhoud is algemene juridische informatie. Zij vormt geen juridisch advies en doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.
Verwante inhoud
Rechtsvergelijkende studies
Wie houdt toezicht op wie? Toezichtsarchitectuur vergeleken
Een vergelijkend overzicht van de voornaamste financiële toezichthoudende autoriteiten in Spanje, België en de Europese Unie, met rechtsvergelijkende verwijzingen naar Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.
Financiële regulering & toezicht
Gepubliceerd Officiële bronnen: 17
Juridische begrippen en terminologie
Geschiktheid en passendheid onder MiFID II
Twee onderscheiden beoordelingen met onderscheiden functies: wat MiFID II vereist, en waarom het onderscheid ertoe doet in een beleggingsgeschil.
Beleggersbescherming · Financiële aansprakelijkheid
Gepubliceerd Officiële bronnen: 9
Juridische begrippen en terminologie
Oorzakelijk verband en verlies van een kans in financiële geschillen
Waarom het oorzakelijk verband vaak de beslissende vraag is in beleggings- en bankvorderingen, en waarom verlies van een kans geen universeel begrip is.
Financiële aansprakelijkheid · Beleggersbescherming
Gepubliceerd Officiële bronnen: 8