Referentienota · Juridische begrippen en terminologie
Oorzakelijk verband en verlies van een kans in financiële geschillen
Waarom het oorzakelijk verband vaak de beslissende vraag is in beleggings- en bankvorderingen, en waarom verlies van een kans geen universeel begrip is.
- Gepubliceerd:
- Laatst herzien:
§ 1De vraag naar het oorzakelijk verband
In veel financiële geschillen kan een tekortkoming worden aangetoond, maar kan het gevolg ervan niet met zekerheid worden vastgesteld. Zou de belegger een ander product hebben gekozen indien hij correct was geïnformeerd? Zou de kredietnemer elders betere voorwaarden hebben verkregen? Het antwoord is uit zijn aard hypothetisch.
Drie vragen moeten van elkaar worden onderscheiden. Het oorzakelijk verband betreft de vraag of de fout een noodzakelijke voorwaarde was voor de schade. De schade betreft de vraag wat verloren ging: een werkelijk verlies (bijvoorbeeld het kapitaal verloren op een belegging die anders niet zou zijn verricht) of een verloren kans op een gunstige afloop. De begroting betreft de vraag hoe dat verlies wordt gemeten. De antwoorden hangen af van het toepasselijke recht, en de Europese financiële wetgeving harmoniseert ze niet: zij laat schade en oorzakelijk verband in de regel over aan het nationale recht.
§ 2België
Boek 6 “Buitencontractuele aansprakelijkheid” van het Burgerlijk Wetboek (wet van 7 februari 2024) is op 1 januari 2025 in werking getreden. Volgens de overgangsbepaling (artikel 44 van die wet) is het van toepassing op feiten die aanleiding geven tot aansprakelijkheid en die na die datum hebben plaatsgevonden; eerdere feiten, met inbegrip van hun toekomstige gevolgen, blijven beheerst door de vroegere artikelen 1382 en volgende van het Burgerlijk Wetboek.
Artikel 6.18, § 1, behoudt de conditio sine qua non-toets: een feit is oorzaak van schade indien het een noodzakelijke voorwaarde is voor die schade. Artikel 6.22 behandelt de onzekerheid over de vraag of een fout oorzakelijk was: wanneer die onzekerheid niet kan worden weggenomen, voorziet het in een gedeeltelijke vergoeding naar verhouding van de waarschijnlijkheid dat de fout de schade heeft veroorzaakt. Dit codificeert een vorm van vergoeding voor verlies van een kans; de voorwaarden ervan en de verhouding tot de eerdere rechtspraak van het Hof van Cassatie vereisen een zorgvuldige analyse. Enkel zekere schade komt voor vergoeding in aanmerking (artikel 6.25), en het beginsel is dat van de volledige vergoeding (artikel 6.30).
Contractuele vorderingen, die tussen banken en cliënten frequent zijn, worden beheerst door Boek 5 “Verbintenissen” van het Burgerlijk Wetboek (wet van 28 april 2022, in werking sinds 1 januari 2023 voor rechtshandelingen en rechtsfeiten die zich na die datum voordoen): de schuldeiser heeft recht op volledige vergoeding (artikel 5.86), in beginsel beperkt tot de schade die bij het sluiten van de overeenkomst voorzienbaar was (artikel 5.87).
§ 3Frankrijk
In het Franse recht is het verlies van een kans (perte de chance) een door de rechtspraak ontwikkeld begrip dat steunt op de algemene regels van de burgerrechtelijke aansprakelijkheid — de artikelen 1231-1 tot en met 1231-4 van de Code civil voor de contractuele aansprakelijkheid, volgens welke de schadevergoeding enkel het onmiddellijke en rechtstreekse gevolg van de niet-nakoming dekt, en artikel 1240 voor de buitencontractuele aansprakelijkheid — en niet op de Code monétaire et financier. De Code monétaire et financier omschrijft de verplichtingen van beleggingsdienstverleners; de gevolgen van de schending ervan worden beoordeeld volgens de regels van het burgerlijk recht.
De Cour de cassation omschrijft een vergoedbaar verlies van een kans als het actuele en zekere verdwijnen van een gunstige mogelijkheid (Assemblée plénière, 27 juni 2025, nr. 22-21.146, ECLI:FR:CCASS:2025:AP00682). De vergoeding moet worden afgemeten aan de verloren kans en mag niet gelijk zijn aan het voordeel dat de kans zou hebben opgeleverd indien zij zich had verwezenlijkt (Eerste Burgerlijke Kamer, 9 april 2002, nr. 00-13.314). In bankgeschillen heeft de Kamer voor handelszaken geoordeeld dat de schade die voortvloeit uit de schending door een kredietinstelling van haar waarschuwingsplicht bestaat in het verlies van een kans om niet te contracteren (20 oktober 2009, nr. 08-20.274).
§ 4Begroting en vergelijking
Wanneer een verlies van een kans wordt erkend, wordt het vaak uitgedrukt als een fractie van het uiteindelijke verlies die de waarschijnlijkheid weergeeft dat de gunstige afloop zich zou hebben voorgedaan. Die fractie is geen vast of automatisch percentage: zij volgt uit de beoordeling door de rechter van de feiten van elke zaak, en zij veronderstelt dat de voorwaarden voor de vergoeding van een verloren kans volgens het toepasselijke recht zijn vervuld. Wanneer het oorzakelijk verband met het volledige verlies vaststaat, wordt het volledige verlies vergoed; wanneer geen reële kans verloren ging, wordt niets vergoed.
Andere rechtsstelsels benaderen vergelijkbare situaties in de eerste plaats via de regels over het oorzakelijk verband, de bewijsstandaard en de rechterlijke raming van de schade. In het Engelse recht moet de eiser bijvoorbeeld in het algemeen naar de maatstaf van de grootste waarschijnlijkheid (balance of probabilities) bewijzen wat hij zelf zou hebben gedaan, terwijl wat derden zouden hebben gedaan als een verloren kans kan worden beoordeeld (Perry v Raleys Solicitors [2019] UKSC 5). Het begrip “verlies van een kans” mag dus niet mechanisch van het ene rechtsstelsel naar het andere worden overgebracht: het bestaan, de voorwaarden en de draagwijdte ervan hangen af van het toepasselijke recht.
§ 5Bewijs
Omdat de causale analyse afhangt van wat er zou zijn gebeurd, zijn gelijktijdige documenten — verstrekte informatie, cliëntprofielen, opnames en correspondentie — vaak beslissend. Nagaan welke stukken bestaan en wie ze bezit, is een eerste stap in elke beoordeling.
Bronnen en referenties
- [1]Belgium — Law of 7 February 2024 inserting Book 6 “Extra-contractual liability” into the Civil Code (Articles 6.18, 6.22, 6.25, 6.30; transitional rule: Article 44)(opent in een nieuw venster)Nationaal recht
- [2]Belgium — Law of 28 April 2022 inserting Book 5 “Obligations” into the Civil Code (Articles 5.86 and 5.87; transitional rule: Article 64)(opent in een nieuw venster)Nationaal recht
- [3]France — Code civil, Article 1231-4(opent in een nieuw venster)Nationaal recht
- [4]France — Code civil, Article 1240(opent in een nieuw venster)Nationaal recht
- [5]Cour de cassation, Assemblée plénière, 27 June 2025, No 22-21.146, ECLI:FR:CCASS:2025:AP00682(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
- [6]Cour de cassation, 1st Civil Chamber, 9 April 2002, No 00-13.314(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
- [7]Cour de cassation, Commercial Chamber, 20 October 2009, No 08-20.274(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
- [8]UK Supreme Court, Perry v Raleys Solicitors [2019] UKSC 5(opent in een nieuw venster)Rechtspraak
Deze inhoud is algemene juridische informatie. Zij vormt geen juridisch advies en doet geen advocaat-cliëntrelatie ontstaan.
Verwante inhoud
Juridische begrippen en terminologie
Geschiktheid en passendheid onder MiFID II
Twee onderscheiden beoordelingen met onderscheiden functies: wat MiFID II vereist, en waarom het onderscheid ertoe doet in een beleggingsgeschil.
Beleggersbescherming · Financiële aansprakelijkheid
Gepubliceerd Officiële bronnen: 9
Juridische begrippen en terminologie
Grensoverschrijdende financiële geschillen: internationale bevoegdheid en toepasselijk recht
Welke rechters kennis mogen nemen van een grensoverschrijdend financieel geschil, en welk recht erop van toepassing is — het Europese kader en de grenzen ervan.
Financiële aansprakelijkheid · Bankgeschillen · Beleggersbescherming
Gepubliceerd Officiële bronnen: 13
Juridische begrippen en terminologie
Niet-toegestane betalingstransacties onder PSD2
Hoe de tweede richtlijn betalingsdiensten het risico van niet-toegestane transacties verdeelt tussen de betalingsdienstaanbieder en de betaler.
Bankgeschillen
Gepubliceerd Officiële bronnen: 9